Połóg – jak zadbać o ciało i hormony po porodzie

Połóg to początek, nie koniec

Ciąża, poród i połóg to etapy prowadzące do narodzin dziecka, ale w trakcie tego procesu „na świat przychodzi” również mama – kobieta staje się mamą dla tego konkretnego dziecka. To proces wymagający czasu, wywołujący dużo zmian, w tym biochemicznych, związanych z wejściem w zupełnie nową rolę. W naszej kulturze ten czas jest mocno niedoceniany – mało się o nim mówi, więc wiele kobiet oczekuje, że poród nie jest początkiem, a końcem.

Połóg to czas dużych zmian hormonalnych. Już w ciąży hormony silnie wpływały na skupienie i działania – im bliżej porodu, tym bardziej próbują przełączyć uwagę „do wnętrza ciała”: na czucie siebie, mniejsze zainteresowanie światem zewnętrznym, trudność w realizowaniu kalendarza (na przykład notoryczne zapominanie kluczy czy nienaładowany telefon). To nie jest coś, z czym warto walczyć w ciąży – to przygotowanie do macierzyństwa, do umiejętności skupienia się na dziecku kierując się instynktem, a nie tylko racjonalną wiedzą.

W połogu do hormonów ciążowych dołączają kolejne, w tym prolaktyna, która wpływa na emocje i buduje poczucie pewności siebie jako spokojnej, kompetentnej mamy. Mówi się czasem, że „połóg to szaleństwo hormonów, więc trzeba być wyrozumiałym dla kobiet” – to niecały obraz, bo dzieje się dużo więcej niż tylko hormony. Kobieta uczy się zupełnie nowej roli, a jej ciało – w tym piersi, teraz również produkujące mleko – działa inaczej niż wcześniej. Można to sobie wyobrazić jak odkrycie, że ciało ma nagle dodatkowy „zawias” w losowym miejscu, którym trzeba się nauczyć poruszać.

Krwawienia połogowe

Krwawienie po porodzie to w pewnym sensie „hipermiesiączka” po dziewięciu miesiącach bez miesiączki – macica oczyszcza się po bardzo długim czasie, intensywność i czas trwania są większe niż przy zwykłej miesiączce. Pojawiają się skrzepy  – to fizjologia.

Kolor krwawienia zmienia się jak w miesiączce: najpierw intensywna, żywoczerwona krew, potem coraz mniej, aż przechodzi w brunatny kolor i lekkie brudzenie. Po około dwóch tygodniach kończą się kolory, pozostaje bezbarwny płyn surowiczy, który może nawet umknąć uwadze – może to trwać do sześciu tygodni, wystarczy wtedy malutka podpaska. Ten płyn pochodzi z gojenia się rany wewnątrz macicy, w miejscu, gdzie było przyklejone łożysko.

Jeśli mama karmi piersią, krwawienie zwykle trwa krócej, bo karmienie produkuje oksytocynę, która przyspiesza obkurczanie się macicy. Bez karmienia proces bywa trochę dłuższy – to nie powód do niepokoju.

Co jest niepokojące: nagłe, całkowite ustanie krwawienia w drugim czy trzecim dniu po porodzie (organizm nie oczyszcza się tak szybko, to wymaga zgłoszenia); powrót intensywnego krwawienia i skrzepów po tym, jak wcześniej już się wyciszyło do lekkiego brudzenia; oraz nieprawidłowy zapach – intensywny, nieprzyjemny, siarczkowy („cuchnące odchody”), różny od znanego z miesiączek zapachu krwi, mogący wskazywać na stan zapalny w macicy i wymagający szybkiej konsultacji z lekarzem.

Rany po porodzie i wietrzenie krocza

Niezależnie od rodzaju porodu – cesarskie cięcie (rana w okolicy bikini), poród naturalny z nacięciem lub pęknięciem (szycie krocza), czy nawet poród naturalny z pełną ochroną ciała (zawsze jakieś otarcia śluzówki) – każdy typ wymaga tak zwanego “wietrzenia”: okolica rany powinna być czysta, sucha i mieć dostęp powietrza, bo skrzepy i wilgoć sprzyjają rozwojowi bakterii.

Zorganizowanie tego w warunkach szpitalnej sali, gdzie leży się obok innych rodzących z odwiedzającymi, bywa trudne praktycznie, choć są na to rozwiązania.

Majtki połogowe – te reklamowane jako „przewiewne” w praktyce nie wietrzą krocza, bo chłonna podpaska i tak przykleja się do ciała przez wilgoć. Wielorazowe, bawełniane majtki do prania to sensowna opcja – szybko się piorą w zimnej wodzie (krew najłatwiej spłukuje się na zimno) i wysychają w ciągu godziny. Jednorazowe majtki z flizeliny (rodzaj papieru) są niewygodne. Krwawienia w połogu są na tyle duże, że bieliznę i otoczenie i tak się ubrudzi, więc po prostu nie warto używać do tego własnej, lubianej bielizny. Tamponów nie używa się w żadnym wypadku, ani po porodzie naturalnym, ani po cesarskim cięciu.

Sposób na wietrzenie krocza w warunkach szpitalnych: na łóżku rozkłada się podkład (ceratka plus chłonny materiał, dostępny w aptekach czy sklepach z artykułami dla dzieci), na niego podpaskę, zdejmuje się majtki i kładzie się gołym ciałem na podpasce, odchylając kołderkę w stronę ściany (dla prywatności) – dzięki temu powietrze dochodzi do rany, a sama osoba czuje się nadal osłonięta. Oddział położniczy ma w tym zakresie dużo luzu, bo wszyscy robią to samo i rozumieją nawzajem potrzebę takiej przestrzeni.

Pierwsze wizyty w toalecie

Nawet proste sikanie po porodzie bywa nieoczywiste. Zwykle już na sali porodowej, po około dwóch godzinach, położna pomoże się spionizować i przejść do łazienki. Dziecko, przechodząc przez kanał rodny, dociska różne struktury w miednicy, w tym cewkę moczową – po porodzie czucie w tej okolicy jest inne i nie zawsze wiadomo, jak „otworzyć” zwieracz. Pomaga puszczenie wody i polanie wodą po kroczu w trakcie siadania na toalecie. Jeśli to nie działa, warto spróbować pod prysznicem, gdzie woda spływająca po całym ciele pomaga „złapać”, jak to zrobić.

Na oddziałach położniczych sika się pod prysznicem, dobrze spłukuje, i zawsze wchodzi pod prysznic w klapkach. Przez otarcia śluzówki mocz może szczypać, więc przydaje się „woreczek wędrowny” do łazienki: czyste majtki, podpaska, coś do osuszenia się po podmyciu (ściereczki z mikrofibry albo ręcznik papierowy, który – w przeciwieństwie do papieru toaletowego – jest mocniejszy i nie zostawia kłaczków przy szwach), a także butelka z letnią wodą z kranu do podmywania się nad toaletą przy każdej wizycie – to jednocześnie rozrzedza mocz (mniej szczypie) i pobudza odruch mikcji, dzięki czemu łatwiej się wysikać. Dobrze podmywać się w ten sposób co około trzy godziny, zanim wymienia się podpaskę na czystą, a pełny prysznic (gdy jest na niego siła) robić rzadziej, planując go na moment, kiedy dziecko po jedzeniu chwilę śpi.

FAQ

Jak długo trwa krwawienie połogowe?
Zwykle trwa dwa do trzech tygodni intensywnego, zmieniającego kolor krwawienia, a potem do sześciu tygodni lekki, bezbarwny płyn surowiczy. Jeśli mama karmi piersią, proces zwykle kończy się szybciej, bo karmienie przyspiesza obkurczanie macicy.

Co jest niepokojącym sygnałem w połogu?
Nagłe, całkowite ustanie krwawienia w pierwszych dniach, powrót intensywnego krwawienia po tym jak już się wyciszyło, oraz nieprzyjemny, siarczkowy zapach. Każdy z tych sygnałów wymaga szybkiej konsultacji z lekarzem.

Czy trzeba specjalnej bielizny połogowej?
Nie, liczy się funkcja, czyli wietrzenie krocza, a nie konkretny produkt. Zwykłe bawełniane majtki do prania działają dobrze, bo szybko się piorą i wysychają, w przeciwieństwie do reklamowanych jako przewiewne jednorazówek.

Dlaczego sikanie po porodzie bywa trudne?
Dziecko przechodząc przez kanał rodny dociska cewkę moczową, więc czucie w tej okolicy jest tymczasowo zmienione. Pomaga puszczenie wody w trakcie siadania na toalecie albo prysznic, gdzie spływająca woda ułatwia złapanie odruchu.

Jak dbać o higienę krocza w szpitalu?
Podmywanie letnią wodą po każdej wizycie w toalecie, najlepiej co około trzy godziny, oraz regularne wietrzenie rany, czyli leżenie bez bielizny na podkładzie. To proste czynności, ale w warunkach szpitalnej sali bywają trudne logistycznie.

W Koali

O takich sprawach i wielu innych opowiadamy na naszych zajęciach szkoły rodzenia i warsztatach.

Sprawdź, czy odpowiada Ci nasz sposób mówienia o porodzie, połogu i pielęgnacji noworodka.

Zobacz jak możemy Ci pomóc.