Ciąża do 42. tygodnia
Termin porodu to nie jeden dzień
Termin porodu wyznaczony w karcie ciąży nie jest konkretną datą, w której ma się wydarzyć poród – to środek pewnego okresu, plus minus dwa tygodnie, czyli w sumie miesiąc czasu. Jeśli nic nie zmusza nas do innego działania, warto cierpliwie czekać, aż ciało samo, spontanicznie, ruszy z porodem.
O tym, kiedy poród się zacznie, w dużej mierze decyduje dziecko – gdy jego układ hormonalny jest w pełni gotowy, poprzez kontakt z mamą przez łożysko uruchamia w ciele mamy długi, skomplikowany proces zmian: z okresu ciążowego (zamykania ciała) do okresu narodzin (otwierania ciała).
Gotowość do porodu to więcej niż gotowość szyjki macicy
Gotowość do porodu to nie jest gotowość jednej konkretnej części ciała, na przykład szyjki macicy. W porodzie zmiany zachodzą w całym ciele kobiety: musi się przygotować głowa, żeby pozwolić dziecku przyjść na świat; musi przygotować się ciągliwość tkanek, żeby mogły przepuścić na świat tak duże dziecko; musi przygotować się szyjka macicy, żeby mogła się otwierać; musi przygotować się macica, żeby wiele godzin pracować w intensywnej akcji skurczowej. Przygotowuje się też coś, o czym rzadko się myśli – ruchomość miednicy. W terminie porodu miednica kobiety jest bardzo mocno ruchoma, żeby dziecko przechodząc przez nią mogło tu i tam odsunąć troszkę ciało mamy i wykorzystać to miejsce. Głowa dziecka również jest ruchoma, jej kości pracują – jeśli dobrze współpracują miednica mamy i główka dziecka, proces jest najłagodniejszy dla obu stron.
Za pracę nad miednicą i ciągliwością tkanek odpowiadają relaksyny – hormony, które zaczynają działać około siódmego miesiąca ciąży. Im bliżej terminu porodu, tym ich poziom jest wyższy, więc ciało staje się coraz bardziej elastyczne. Widoczny efekt to na przykład rozpulchnione stawy – pierścionek, który zwykle się nosiło, w ostatnich tygodniach ciąży przestaje się nakładać, bo staw spuchł, nie dlatego że palec urósł. Jeśli staw jest bardziej rozpulchniony, oznacza to też, że rozluźniła się miednica, czyli jest tam więcej miejsca, a ciało jest bardziej gotowe.
Gotowość dotyczy też dziecka
Hormony, które działają w ciele mamy, przygotowują również dziecko. Narodziny to dla niego ogromna zmiana – nie tyle samo przejście przez kanał rodny, ile moment zderzenia ze światem zewnętrznym, zupełnie innym niż to, co dziecko znało wewnątrz ciała mamy: nie znało światła, a tu nagle jest jasno; pływało w ciepłej wodzie, która wspierała jego mięśnie, a tu nagle jest sucho, chłodno i czuje pełny ciężar swojego ciała.
Przed porodem rośnie poziom prolaktyny, która zwiększa odporność dziecka na przyjęcie nowych bodźców, oraz poziom endorfin. Endorfiny w porodzie działają głównie przeciwbólowo, lekko też odurzająco – to naturalny, wewnętrzny środek przeciwbólowy. Jeśli zdąży się ich nazbierać przed narodzinami (a ich poziom intensywnie rośnie w ostatnich godzinach i dniach przed spontanicznym startem porodu), dziecko rodzi się naładowane własnymi hormonami przeciwbólowymi – dzięki temu wszystkie nowe bodźce (dotyk, zimne powietrze w płucach, kontakt ze światem zewnętrznym) docierają do niego w mniejszej intensywności.
To są mocne argumenty za tym, żeby cierpliwie czekać, mimo że żyjemy w kulturze pośpiechu i chęci szybkiego załatwiania spraw. Gotowość porodowa to moment, w którym i mama i dziecko są w pełni przygotowani biochemicznie do tego, co ma się wydarzyć – a nie tylko to, że szyjka macicy jest gotowa albo dziecko osiągnęło odpowiednią wielkość.
Kiedy indukcja jest wskazana
Nie zawsze jest idealnie i czasami indukcja farmakologiczna jest wskazana dla bezpieczeństwa mamy i dziecka. Lekarz prowadzący decyduje razem z mamą o tym, że dziecko przyjdzie na świat w konkretnym momencie, nie czekając na spontaniczny start porodu. Typowe wskazania to na przykład cukrzyca ciążowa czy nadciśnienie u mamy – sytuacje, w których czekanie na własny, spontaniczny termin może być niebezpieczne. Szczegóły indukcji (kiedy się zgłosić do szpitala, jak będzie przebiegać) ustala się wtedy z lekarzem prowadzącym.
Inna sytuacja to moment, w którym łożysko przestaje być w pełni wydolne. Łożysko – płaski, dyskowaty narząd, w terminie porodu ważący około pół kilograma – to gęsta sieć naczyń krwionośnych, jedyny łącznik między mamą i dzieckiem w przekazywaniu tlenu i substancji odżywczych, a także w oddawaniu przez dziecko tego, czego już nie potrzebuje, łącznie z toksynami. Łożysko ma swoją żywotność – rośnie, rozwija się, w terminie porodu (około 40. tygodnia) osiąga maksymalną dojrzałość, a potem zaczyna się fizjologicznie starzeć – poszczególne naczynia wapnieją i tracą drożność.
Pewien procent naczyń nieaktywnych to fizjologia – łożysko wystarcza, żeby dziecko było bezpieczne. Problem zaczyna się, gdy zbyt dużo naczyń jest przytkanych – wtedy dziecko może nie otrzymywać wystarczającej ilości tlenu. Sprawdza się to przez USG, pomocniczo przez zapis KTG. Jeśli USG w terminie porodu pokazuje cechy starzenia się łożyska, ale przepływ jest wciąż wystarczający, choć nie idealny, warto poczekać i wrócić na kontrolę za dzień, dwa czy trzy – czasem nawet codziennie, mimo że to uciążliwe. Łożysko mocno już niewydolne jest wskazaniem do przyjęcia do szpitala na obserwację lub do indukcji porodu tego samego dnia.
Kluczowe pytanie przy indukcji: kierujemy się kalendarzem na ścianie, czy badaniami i fizjologią? Ciąża człowieka fizjologicznie trwa do 42. tygodnia. Jeśli po 41. tygodniu łożysko działa prawidłowo, a mama i dziecko są zdrowi, można czekać do 42. tygodnia – to wciąż ciąża fizjologiczna, nie przenoszona. Dziecko ma prawo być „obywatelem brzucha” do 42. tygodnia.
Metody indukcji w szpitalu
Balonik – w rzeczywistości cewnik wprowadzany przez szyjkę macicy. Nad szyjką robi się nim niewielki bąbelek z soli fizjologicznej (stąd potoczna nazwa „balonik”), który swoim ciężarem powoli napiera i otwiera szyjkę, a jednocześnie ma dostęp do receptorów wywołujących produkcję własnej, endogennej oksytocyny.
Kroplówka z oksytocyną – przez wenflon podawana jest syntetyczna oksytocyna – hormon odpowiedzialny naturalnie za pojawienie się i intensywność skurczów, czyli za prawidłowy przebieg porodu.
Prostaglandyny – najczęściej w postaci żelu podawanego bezpośrednio na szyjkę macicy. W ciąży szyjka ma być zamknięta, twarda i długa; w terminie porodu odwrotnie – ma zmiękczać, skracać się, delikatnie otwierać. Jeśli nie wykazuje takich cech, żel z prostaglandynami pomaga ją zmiękczyć i otworzyć.
Nie ma jednej „najlepszej” metody – dobiera się ją w zależności od tego, w jakim miejscu ciało nie ma jeszcze gotowości. Jeśli szyjka jest już miękka i gotowa, nie ma potrzeby prostaglandyn – można spróbować kroplówki z oksytocyną, bo taka szyjka podda się skurczom. Jeśli szyjka jest twarda i zamknięta, podawanie oksytocyny na starcie nie ma sensu, bo skurcze nie poradzą sobie z niegotową szyjką. O wyborze metody decyduje lekarz prowadzący po badaniu.
Kluczowe jest też, żeby rozumieć, dlaczego dana indukcja jest potrzebna – żeby wiedzieć, że są konkretne medyczne wskazania i nie da się po prostu poczekać kilku dni na spontaniczny start.
FAQ
Czy termin porodu to konkretna data?
Nie. Termin to środek okresu, w którym poród jest fizjologiczny, plus minus dwa tygodnie. W praktyce to cały miesiąc, nie jeden dzień, więc nie warto się sztywno trzymać wyliczonej daty.
Czy gotowość szyjki macicy oznacza gotowość do porodu?
Nie. Gotowa szyjka to tylko jeden element układanki, a decyduje gotowość całego ciała mamy i dziecka razem. Dlatego szyjka może być już rozwarta, a poród jeszcze nie rusza, albo odwrotnie.
Do kiedy ciąża jest fizjologiczna?
Do 42. tygodnia, pod warunkiem że łożysko wciąż działa prawidłowo, a stan mamy i dziecka jest dobry. To właśnie wydolność łożyska, nie sama liczba tygodni, jest tu kluczowym kryterium.
Kiedy indukcja jest wskazana?
Głównie przy cukrzycy ciążowej, nadciśnieniu albo gdy badania pokazują, że łożysko zaczyna się starzeć i słabiej odżywia dziecko. To są sytuacje, w których czekanie dalej byłoby ryzykowne.
Jakie są metody indukcji w szpitalu?
Stosuje się balonik, czyli cewnik mechanicznie rozwierający szyjkę, kroplówkę z oksytocyną wywołującą skurcze oraz żel z prostaglandynami zmiękczający szyjkę. Wybór metody zależy od tego, w jakim stanie jest szyjka macicy w danym momencie.
W Koali
O takich sprawach i wielu innych opowiadamy na naszych zajęciach szkoły rodzenia i warsztatach.
Sprawdź, czy odpowiada Ci nasz sposób mówienia o porodzie, połogu i pielęgnacji noworodka.
Zobacz jak możemy Ci pomóc.